YNFLUENZA (GRYP)

Etken

 Dy?ta çift katly lipid tabakadan olu?an zarfy vardyr. Zarfyn yüzeyinde hemaglütinin (H) ve nöraminidaz (N) aktivitesine sahip glikoprotein yapylar bulunur. Her iki glikoprotein de antijenik özelliktedir.

Hemaglütinin: Antijenik bölgelerinin yanysyra, eritrosit ve memeli hücrelerine ba?lanma bölgelerini de içerir. Ynfluenza A'nyn subtiplerinde, hemaglütinini kodlayan amino asit dizili?i büyük farklylyklar gösterir. Hemaglütinin glikoproteini, virusun konak hücreye ba?lanma bölgesidir. Ayny zamanda influenza virusunun major antijenik yapysydyr ve antijenik varyasyonun en çok görüldü?ü proteindir.

Nöraminidaz: Nöraminidaz da hemaglütinin gibi influenza virusunun önemli antijenik yapylaryndan biridir. Zarfyn yüzeyindeki nöraminidaz sayysy, hemaglütininden daha azdyr. Solunum yollarynda bulunan ve bir hemaglütinin inhibitörü olan müsin, nöraminidaz tarafyndan parçalanyr. Böylece nöraminidaz, hemaglütinine yardymcy fonksiyon görür. Nöraminidazyn bir di?er görevi de olgun virusun infekte etti?i hücreden çykarak yeni hücreleri infekte etmesini sa?lamaktyr.

Ynfluenza virusunun subtipleri, ta?ydyklary hemaglütinin ve nöraminidaza göre adlandyrylyrlar. Bugüne dek insan influenza viruslarynda 3 farkly hemaglütinin (H1, H2, H3) ve 2 farkly nöraminidaz (N1,N2) tanymlanmy?tyr. Bir influenza virusu syrasyyla; virusun tipi, izolasyon yeri, izolasyon yyly ve subtipi belirtilerek adlandyrylyr. Örnek: Ynfluenza A/Texas/77/H3N2.

Epidemiyoloji

Ynfluenza virusunun en önemli özelli?i, antijenik yapysynda meydana getirdi?i de?i?ikliklerdir. 'Antijenik varyasyon' olarak adlandyrylan bu de?i?klikler en çok influenza A virusunda, daha az syklykta influenza B virusunda görülür. Ynfluenza virusunda antijenik varyasyonun en çok görüldü?ü yapylar, hemaglütinin ve nöraminidaz glikoproteinleridir. Bununla bilikte virusun yapysal proteinleri veya di?er proteinleri de de?i?ebilir. Meydana gelen antijenik varyasyon, küçük çapta olursa antijienik drift, köklü bir genetik de?i?iklik ?eklinde olursa antijenik ?ift olarak adlandyrylyr.

Antijenik drift: Bir influenza subtipinde her yyl veya birkaç yylda bir olu?an minör antijenik de?i?ikli?i belirtir. Antijenik drift, hemaglütinin veya nöraminidazy kodlayan RNA segmentinde küçük noktasal mutasyonlarla olu?ur. Sonuçta virusun protein yapylarynda bir veya birkaç amino asidi ilgilendiren de?i?iklikler meydana gelir. Antijenik drift, influenza virusunun epidemilerinden sorumludur.

Antijenik ?ift: Antijenik drifte göre çok daha köklü bir de?i?ikliktir. Hemaglütinin, nöraminidaz veya her ikisini de kodlayan RNA segmentinde tamamen farkly bir genetik yapylanma meydana gelir. Antijenik ?ift geçiren influenza virusunun orijinal virusla serolojik yakynly?y çok azdyr veya yoktur. Antijenik ?ift, influenza virusunun pandemilerinden sorumludur. Ynfluenza B virusu antijenik olarak influenza A'dan daha stabildir. Bu nedenle influenza pandemileri daha çok influenza A virusu ile meydana gelir.

Yyllar içerisinde önem ta?yyan influenza A pandemileri ve bu pandemilerde izole edilen viruslaryn subtipleri Tablo 1'de belirtilmi?tir.

Tablo 1: Ynfluenza A pandemileri

Ynfluenza virusunun 1918 yylyndan itibaren yaygyn görülen subtipi H1N1 idi. 1957 yylynda antijenik ?ifte u?ramy? tamamen farkly bir virus olarak ortaya çykynca H2N2 olarak adlandyryldy. 1968 yylynda influenza virusunun ?ifti, sadece hemaglütinin glikoproteinini ilgilendiriyordu. Bu nedenle hemaglutinin de?i?irken, nöraminidaz ayny kaldy ve H3N2 olarak isimlendirildi. 1977 yylyna gelindi?inde her iki antijenik yapyda da major de?i?iklik meydana geldi. Ortaya çykan antijenik yapy, daha önceden bilinen virus subtipine benzerlik gösterdi?i için H1N1 olarak isimlendirildi. 1987-1988 influenza mevsiminde influenza A/H3N2, influenza A/H1N1 ve influenza B olmak üzere üç farkly virus sirküle oldu. Uzunca bir süredir influenza A H3N2 ve H1N1 subtiplerinin sirküle oldu?u dikkati çekmektedir. Ynfluenza virusunun minör antijenik de?i?iklikleri genellikle birkaç yylda bir meydana gelirken, Tablo 1'den de görülebilece?i gibi antijenik ?ift uzun yyllar içinde (10-40 yyl) geli?ir. Bu major antijenik de?i?ikli?in do?ada meydana geli? ?ekli tam olarak bilinmemekle birlikte bazy öngörü?ler vardyr. Bunlardan birinde hem kanatly hem de insan influenza viruslaryna konakçylyk edebilen domuzlaryn rolü üzerinde durulmu?tur. Ynsan influenza viruslarynyn epidemi-pandemi yapmadyklary dönemlerde hayvan konakçyda bulunabilece?i ve burada hayvan influenza viruslary ile genetik aly?veri?e gitmesi sonucu antijenik ?iftin meydana gelebilece?i üzerinde durulmaktadyr.

1997 yyly yazynda kanatly (avian) influenza virusu olan influenza A/ H5N1'in ku?lardan direkt olarak insanlara geçebilece?i tehdidi ile kar?yla?yldy. Hong Kong'lu bir çocu?un kaybedildi?i bu tehdit, yayylma ?ansy bulamadan izole bir vaka olarak kaldy. Bu virus tipinin niçin tür bariyerini a?arak kanatlydan insana geçi? yapty?y ara?tyrylmaktadyr. Bu durum ileriki yyllarda influenza virusunun yeni subtipleri ile kar?yla?abilece?imizi dü?ündürmektedir. Daha önce ki?ilerin kar?yla?mady?y (H5N1 örne?inde oldu?u gibi) bir antijenik yapynyn ortaya çykmasy ve yayylmasy halinde yeni bir pandemi dalgasy ortaya çykabilecektir.

Bir toplumda meydana gelen influenza epidemisinin bazy karakteristik özellikleri vardyr. Epidemi ani olarak ba?lar, 2-3 hafta içinde maksimum düzeye ula?yr ve 5-6 hafta içinde sona erer. Epidemi ile birlikte toplumda kronik obstrüktif akci?er hastaly?y alevlenmesi, pnömoni vakalarynda da arty? gözlenir. Ynfluenza epidemileri kuzey yarymkürede ky? aylarynda meydana gelir (Aralyk-Nisan). Ynfluenza virusunun antijenik yapysyna kar?y toplumlarda ba?y?ykly?yn bulunmady?y durumda, tüm dünyayy etileyen influenza pandemisi meydana gelir. Major antijenik varyasyon (?ift), hem hemaglütinin hem de nöraminidazy ilgilendiriyorsa, olu?an pandemi çok daha ?iddetlidir. Geçmi? pandemilerdeki antijenik yapyya benzer bir virus yyllar içinde yeniden sirküle olursa ve geçmi?te infekte olup ba?y?yklanmy? ki?iler halen hayatta ise, pandemi hafif ?iddette atlatylabilecektir. Ynfekte olan insan sayysy artyp, virusun antijenik yapylaryna kar?y immunite geli?tiren ki?ilerin sayysy arttykça pandeminin ?iddeti azalyr. Pandemiyi takip eden yyllar içinde viral antijenlerde olu?an minör de?i?ikliklere (drift) ba?ly olarak epidemiler görülebilecektir. Epidemiler syrasynda, virusun antijenik yapy de?i?ikli?i orijinal virustan büyük farklylyk göstermedi?inden, önceden virusla infekte olmu? ki?iler korunacaktyr.

Patogenez

Ynfluenza virusu hasta ki?iden duyarly ki?iye solunum yolu sekresyonlary aracyly?y ile aktarylyr. Solunum yolu mukoza hücrelerinde virus replike olur. Ynkübasyon süresi, alynan virus miktaryna da ba?ly olarak 18-72 saat arasynda de?i?ir. Hastalyk belirtilerinin ortaya çyky?yndaki en önemli mekanizma viral replikasyona ba?ly olarak hücrelerin haraplanmasydyr.

Klinik belirtiler

Ynfluenza, bazy ki?ilerde minimal sistemik semptomlarla seyrederken infekte ki?ilerin ço?unda 'klasik influenza' biçiminde seyreder. 1-2 gün içerisinde ortaya çykan yüksek ate?, ü?üme-titreme, ba?a?rysy, ?iddetli miyalji, halsizlik, i?tahsyzlyk vardyr. Ate? 40?C'a dek yükselebilir. Hastalary en çok rahatsyz eden semptom miyalji ve ba?a?rysydyr. Ekstremite ve syrt kaslarynda a?rynyn yanysyra yaygyn artralji de vardyr. Göz kaslarynda a?ry, gözlerde yanma, sulanma görülebilir. Ate?, miyalji gibi sistemik semptomlar yakla?yk 3 gün kadar ?idetli devam eder. Sistemik semptomlar gerilerken, solunum sistemi semptomlary daha belirgin hale gelir. Bu dönemde ki?iler en çok öksürükten yakynyrlar. Öksürükle birlikte substernal a?ry ve yanma da görülebilir. Burun akyntysy ve tykanykly?y, nezle viruslaryndaki gibi ön planda de?ildir.

Komplikasyonlar

Ynfluenzanyn en önemli komplikasyonu, hastaly?yn mortal seyrine katkyda bulunan pnömonidir. Pnömoni influenza virusuna ba?ly primer viral pnömoni ?eklinde olabilece?i gibi, hasarlanmy? solunum yolu mukoza hücreleri zemininde geli?en sekonder bakteriyel pnömoni ?eklinde de olabilir. Primer viral pnömoni önceden sa?lykly ki?ilerde görülebilece?i gibi, altta yatan akci?er ve kardiyovasküler sistem hastaly?y olanlar, kronik metabolik hastaly?y olanlar ve gebeler yüksek risklidir. Pnömoni geli?enlerde, tipik ba?langyçly influenzanyn ardyndan hyzla ilerleyen öksürük, ate?, dispne ortaya çykar. Akci?er grafisinde bilateral interstisyel tutulum vardyr. Mortalitesi yüksektir. Sekonder bakteriyel pnömoni geli?enler hemen daima kronik akci?er veya kardiyovasküler sistem hastaly?y olanlardyr. Öksürük, pürülan balgam, akci?er grafisinde konsolidasyon bulgulary vardyr. Ynfluenza epidemileri syrasynda kronik obstrüktif akci?er hastaly?y alevlenmesi ya da astym alevlenmelerine de rastlanyr. Ynfluenza epidemilerini takiben Streptococcus pneumoniae, Staphylococcus aureus, Haemophilus influenzae pnömonilerinde arty? dikkati çeker.

Ynfluenza A veya B'ye ba?ly olarak nadiren miyokardit ve perikardit geli?ebilir. Çocuk ya? grubunda bacak kaslarynda a?ry, serumda kreatin fosfokinaz (CPK) arty?y ile birlikte miyozit ve miyoglobinüri görülebilir.

Guillain-Barre sendromu, transvers miyelit ve ensefalit geli?imi nadir komplikasyonlar arasynda sayylabilir. Çocuklarda influenzaya ba?ly oldu?u dü?ünülen ate?lerde, Reye sendromu riski nedeniyle aspirin dy?ynda bir antipiretik kullanylmasy önerilir.

Tany

Tany için virusun izolasyonu, solunum sekresyonlarynda viral antijenlerin gösterilmesi veya serolojik testlerden yararlanylyr. Virusun izolasyonu için bo?az-burun sürüntüsü, bo?az çalkanty suyu veya balgam gibi örnekler kullanylabilir. Virus, rhesus maymun böbrek hücre kültürlerinde veya embriyonlu tavuk yumurtasynda üretilebilir. Ynfluenza virusuna kar?y kompleman fiksasyon, nötralizan, hemaglütinasyonu inhibisyon antikorlary geli?ir. Hemaglütinasyon inhibisyon antikorlary ve nötralizan antikorlar viral hemaglütinine kar?y geli?ir ve yyllar içerisinde yava? yava? azalyr. Kompleman fiksasyon antikorlary viral ribonükleoproteine kar?ydyr ve aylar içinde kaybolur. Ynfluenza infeksiyonunu takiben solunum yollarynda salgysal IgA antikorlary geli?ir. Hastaly?yn ba?langycyndan 2 hafta sonra maksimum düzeye ula?yrlar. Bu antikorlar da uzun süreli kalycy de?ildir. Muhtemelen birkaç ay içerisinde kaybolurlar. Serumdaki antikorlar yeterli miktarda olsa da, solunum yollarynda bulunmady?y taktirde hastaly?y önleyemez ancak daha hafif geçirilmesine katkyda bulunabilir. Antikorlarla korunma influenza virusu subtipine ve o subtipin minör varyantlaryna özgüdür.

Tedavi

Ynfluenza A virus infeksiyonunun tedavisi için önerilen iki antiviral ajan amantadin ve rimantadindir. Amantadinin etki mekanizmasy tam olarak bilinmemekle birlikte, viral replikasyonun erken a?amalarynda etkili oldu?u dü?ünülmektedir. Yalnyz influenza A'ya etkili olup, influenza B'ye herhangi bir etkinli?i yoktur. Uygulama ?ekli günde 200mg oral yoldan alynmasy biçimindedir. Semptomlaryn ortaya çykmasy ile birlikte tedaviye ba?lanyrsa, sistemik semptomlary %50 oranynda azaltabilece?i belirtilmektedir. En syk rastlanan yan etkiler santral sinir sistemi ve minor gastrointestinal sistem belirtileridir. Konsantrasyon bozuklu?u, uykusuzluk, sinirlilik gibi reversibl yan etkiler ortaya çykabilir. Önceden konvülsiyon öyküsü olanlarda nöbetleri provake edebilir. Hayvan deneylerinde amantadine dirençli ve rimantadine de çapraz direnç gösteren influenza A su?larynyn olabilece?i gösterilmi?tir. Amantadin kullanymy syrasynda veya sonrasynda direnç geli?mesi ve bir aile içindeki di?er bireylerin ilaca dirençli influenza A su?u ile infekte olmalary mümkündür. Rimantadin, amantadinin yapysal analo?udur. Endikasyonlary ve kullanym ?ekli amantadine benzerdir. Santral sinir sistemine toksik etkisi amantadinden çok daha azdyr. Ynfluenzanyn tedavisinde nöramindaz inhibitörü olan zanamivir isminde yeni bir antiviral ajan da bildirilmi?tir. Amantadin ve rimantadine üstünlüklerinin belirlenmesi için çaly?malar yürütülmektedir.

Korunma

1. Kemoprofilaksi: Tedavi kysmynda ady geçen amantadin ve rimantadin kemoprofilaksi amacyyla da kullanylabilmektedir. Bir toplumda influenza A epidemisi saptandy?ynda bu ilaçlar, a?y yapylmamy? risk grubundaki ki?ilere 5-7 hafta süreyle önerilebilir.
2. Ymmunprofilaksi: Ynfluenzanyn immunprofilaksisi için inaktif virus a?ysy kullanylmaktadyr. Son yyllarda influenza epidemilerde 2 influenza A subtipi ve bir influenza B'nin sirküle oldu?unun saptanmasy nedeniyle, a?ynyn kompozisyonunda 2 influenza A ve bir influenza B su?u yer almaktadyr. A?y hazyrlanyrken influenza virusu embriyonlu yumurtada üretilir. Virus içeren allantoik syvy toplanyr ve formalinle inaktive edilir. Safla?tyrma i?lemi syrasynda yumurta proteinleri uzakla?tyrylyr. Buna 'tüm virus a?ysy' denir. Bazy preparatlar bir ileri a?ama olarak lipid çözücülerle muamele edilir ve 'split a?y' olarak adlandyrylyr. Sonuçta her iki ?ekilde elde edilen a?y da inaktif a?ydyr. A?ynyn kompozisyonu her yyl yenilenmektedir. Her yylki a?y, önceki yyllarda toplumlarda sirküle olan influenza viruslarynyn antijenik yapysy esas alynarak hazyrlanyr. Dolayysyyla o yyl sirküle olan virusun antijenik yapysy, geçmi? yyllardaki virusa ne oranda benzerlik gösterirse a?ynyn koruyucu etkinli?i o oranda yüksek olacaktyr. Ynfluenza a?ysynyn her yyl influenza mevsimi ba?lamadan önce yapylmasy önerilir. Ekim, en geç Kasym ayy içerisinde uygulanmy? olmalydyr. 1998-1999 sonbahar döneminde uygulanan influenza a?ysynyn kompozisyonunda a?a?ydaki a?y su?lary yer almy?tyr;
   Ynfluenza A / Sydney /5/ 97 (H3N2)
   Ynfluenza A/Beijing/262/95 (H1N1)
   Ynfluenza B /Beijing /184/ 93
   Ynfluenza a?ysy risk grubundaki ki?iler için önerilir;
   • Risk grubundaki ki?iler: Bunlar influenza virusu ile infekte oldu?unda komplikasyonlu, dolayysyyla mortal seyre aday olan ki?ilerdir. Ba?lyca risk gruplary, kronik akci?er hastaly?y veya kronik kardiyovasküler sistem hastaly?y olanlardyr. Bunlaryn dy?ynda 65 ya? üzerindeki ki?ilere, D. mellitus, renal fonksiyon bozuklu?u, immunsupresyonu olanlara ve bir ba?ka nedenden dolayy uzun süre aspirin tedavisi almak zorunda olan çocuklara Reye sendrom riski nedeniyle a?y önerilir.
   • Yukaryda belirtilen risk grubuna hizmet veren sa?lyk personeli veya bakymevi görevlileri: Bu gruba a?y önerilmesinin gerekçesi, kendileri infekte olurlarsa, bakym verdikleri risk grubundakileri infekte edebilecekleri nedeniyledir. Ynfluenza a?ysy ile ilgili olarak bilinmesi gereken bir di?er konu da, a?ynyn sadece o ky? döneminde toplumda influenza virusu sirküle olursa ve antijenik kompozisyonu a?ynyn içerdi?i kompozisyona uygunluk gösterirse koruyucu etki gösterece?idir. Bunun dy?ynda bahar ve ky? aylarynda ki?ileri syk infekte eden rhinovirus, parainfluenza virus, respiratuar sinsidyal virus, corona virus, adenovirus gibi di?er solunum yolu viruslary için herhangi bir koruyucu etkinli?i yoktur. Ynfluenza a?ysy olan ki?ilerin o ky? döneminde solunum yolu infeksiyonu geçirmeyeceklermi? gibi yanly? bir emniyet hissine kapylmamasy gerekir.

A?yya ba?ly olarak görülebilecek reaksiyonlar arasynda %1-2 ate?, %5 lokal reaksiyon sayylabilir. A?y sonrasy Guillain Barre sendromu geli?im riski 1/100.000 olarak belirtilmi?tir. A?ylama sonrasy anti HCV, anti HIV testlerinde geçici yalancy pozitiflik saptanabilece?i de belirtilmi?tir. A?ynyn tek kontrendikasyonu anafilaksi tarzynda yumurta allerjisi olan ki?ilerdir.

Halen kullanylmakta olan inaktif a?ylaryn infeksiyonu tam olarak önleyememesi, mukozal immunite olu?turamamasy gibi dezavantajary vardyr. Ynfluenza virusunun 37.8?C'yn üzerinde üremesi engellenerek so?u?a adapte edilmesiyle canly attenue a?ysy geli?tirilmi?tir.

SO?UK ALGINLI?I (COMMON COLD)

Etken

Be? farkly virus ailesinin üyesi olan viruslar tarafyndan olu?turulan minör solunum yollary infeksiyonudur. Klinik olarak ylymly seyir gösteren, kendili?inden iyile?en nezle belirtileri ile karakterize, gripten farkly olarak sistemik semptomlaryn bulunmady?y bir hastalyktyr. Toplumda en çok i? ve okul devamsyzly?yna yol açan hastalyklaryn ba?ynda gelir. Ba?lyca etken viruslar; rhinovirus, respiratuar sinsidyal virus (RSV), parainfluenza virus, adenovirus, coronavirus olarak sayylabilir. So?uk algynly?y syk görülen bir infeksiyondur. Çünkü hem etken viruslaryn sayysy fazladyr, hem de vakalaryn %30-35'inde etken olan rhinoviruslaryn 100'ün üzerinde antijenik tipi vardyr.

Epidemiyoloji

Solunum yolu viruslary tüm dünyada yaygyn olarak bulunur. Epidemilere daha çok ky? aylarynda rastlanyr. Bununla birlikte bu grupta yer alan her virusun kendine özgü bir epidemiyolojik paterni vardyr. Örne?in rhinoviruslar sonbahar ba?yndan ilkbahar sonuna dek aktivitelerini sürdürürler. Coronaviruslar ise daha çok ky? aylarynda aktivite gösterirler. Hastaly?yn mevsimsel da?ylymynda, sonbahar ve ky? aylarynda ki?ilerin kapaly yerlerde toplu halde bulunmalarynyn da rolü vardyr. Çocuklarla temas halindeki eri?kinlerde hastaly?yn görülme sykly?y daha yüksektir. Bula?, infekte partiküllerin solunum yolundan alynmasy veya infekte sekresyonlarla direkt temas yoluyla olmaktadyr.

Patogenez

Patogenezdeki ana mekanizma üst solunum yollarynyn, özellikle nazal mukozanyn virus tarafyndan invazyonudur. Ancak influenzada oldu?u gibi destrüktif de?i?ikliklere rastlanmamaktadyr. Üst solunum yollarynda mukosiliyer aktivitenin baskylanmasy nedeniyle sekonder bakteriyel infeksiyonlara e?ilim artar. Yüz ön sinuslar, orta kulak ve trakeobron?iyal a?aç bakteriyel infeksiyon ile komplike olabilir. Rhinoviruslaryn etken oldu?u so?uk algynly?ynda, klinik belirtilerin en yo?un ya?andy?y dönemde nazal sekresyondaki virus miktary da maksimumdur.

Klinik belirtiler

Ynkübasyon süresi etken virusa göre de?i?ebilmekle birlikte ortalama 48 saat kadardyr. Ba?lyca semptomlar burun akyntysy ve tykanykly?y, hap?yrma, bo?azda yanma, kuru öksürük, ses kysykly?y, tat ve koku alma duyusunda azalma, kulaklar ve sinuslarda dolgunluk hissi olarak özetlenebilir. Ate? yoktur veya dü?ük düzeydedir. Semptomlaryn devam süresi yakla?yk 1-2 hafta kadardyr. Sigara kullananlarda, rhinovirus infeksiyonlarynda öksürük daha ?iddetlidir ve uzun sürer. Konjonktivit daha çok adenovirus ve enterovirus infeksiyonlarynda görülür. Eri?kin ya? grubunda so?uk algynly?y etkeni olarak bilinen parainfluenza virus ve RSV, çocuk ya? grubunda ciddi pnömoni ve bron?iyolit etkenleridir.

Tany ve ayyrycy tany

So?uk algynly?ynyn semptomlary, ki?ilerin kendi kendilerine tany koyabilecekleri kadar karakteristiktir. Komplike olmamy? so?uk algynly?ynyn, sekonder bakteriyel sinüzit ve otitlerden ayyrdedilmesi önem ta?yr. Eksudatif farenjiti, bo?az a?rysy ve ate? yakynmasy olan ki?ilerde anjin etkenleri (streptokoksik farenjit, infeksiyöz mononükleoz, Vincent anjini, difteri gibi) dü?ünülmelidir. Nazal polip varly?y allerjik riniti akla getirirken, özellikle çocuklarda burundaki yabancy cisimlerin persistan nazal akyntyya yol açabilece?i unutulmamalydyr. Otit ve sinüzitlerin ayyrycy tanysy için otoskopik inceleme ve yüz ön sinus grafisi, streptokoksik farenjitler açysyndan bo?az kültürünün alynmasy önerilebilir.

Solunum yolu viruslarynyn hücre kültürlerinde üretilmesi mümkündür. Ancak etken viruslaryn çe?itlili?i nedeniyle pratikte tany için bu yönteme ba?vurulmamaktadyr. Bazy yerlerde parainfluenza, RSV ve adenovirus için serolojik test uygulanyp, 3 hafta ara ile alynan serum örneklerinde dört kat ve üzerindeki antikor titresi arty?y aktif infeksiyon lehine de?erlendirilmektedir. So?uk algynly?y klinik tablosunun %30-35'inden sorumlu olan rhinoviruslaryn çok sayyda antijenik tipinin bulunmasy nedeniyle serolojik yöntemler kullany?ly de?ildir.

Tedavi

So?uk algynly?ynyn tedavisi semptomatiktir. Nazal obstrüksiyonu azaltyp drenajy sa?lamak üzere nazal dekonjestanlar kysa süreli kullanylabilir. Konstitüsyonel semptomlaryn giderilmesi için analjezikler ve istirahat önerilir. Bo?azdaki yanma için ylyk tuzlu su ile gargara yapylabilir. Bakteriyel bir infeksiyonla komplike olmadykça tedavide antibiyotiklerin yeri yoktur.

Korunma

So?uk algynly?y viruslarynyn insandan insana bula?ynyn önlenmesinde el yykamanyn önemli bir yeri vardyr çünkü solunum yolu viruslary olan bu viruslar direkt temas ile de bula?abilmektedir. Hasta ki?inin nazal sekresyonu ile kontamine olmu? ellerini ba?ka ki?ilerin elleri ile temas ettirmesi ve ki?ilerin de ellerini burun mukozasy veya göz ile temas ettirmesi ile bula? meydana gelir. Bu nedenle hastaly?yn geçi?ini engellemede el yykama büyük önem ta?yr.

So?uk algynly?ynda çok sayyda etken virus bulunmasy, rhinoviruslaryn 100 civarynda antijenik tipinin bulunmasy, a?y geli?tirme çabalarynyn önündeki en büyük engellerdir. Çok sayyda viral antijenin etkin biçimde kombine edilmesi veya antijenik kros reaksiyonlardan yararlanylmasy sa?lanmadykça kysa vadede so?uk algynly?yna kar?y a?y geli?tirilmesi mümkün olmayacaktyr.

Akut Larenjit

Genellikle so?uk algynly?y veya influenzanyn seyri syrasynda görülen bir klinik tablodur. Ses kysykly?y veya afoni ile karakterizedir. Solunum yolu viruslary içerisinde en çok akut larenjit etkeni olan; influenza virus, rhinovirus ve adenoviruslardyr. Larinks muayenesinde hiperemi ve ödem saptanyr. Tedavide ses kysykly?y düzelene dek sesin dinlendirilmesi, buhar inhalasyonu önerilir. Yki haftadan uzun süren ses kysyklyklarynda laringoskopik muayene yapylmalydyr.

Akut laringotrakeobron?it

Üst ve alt solunum yollaryny ilgilendiren, 3 ay ile 3 ya? arasy çocuklarda syk görülen viral bir hastalyktyr. Parainfluenza tip 1 ve tip 3, influenza A virusu ve RSV azalan syklyktaki krup etkenleri olarak syralanabilir. Ynfeksiyon üst solunum yollarynda nazal mukoza ve nazofarinkste inflamasyon ile ba?lar ve alt solunum yollaryna do?ru ilerler. Havlama biçiminde öksürük, ses kysykly?y ve stridor klasik klinik belirtilerdir. Subglottik bölgedeki inflamasyona ba?ly olarak inspirium syrasynda havanyn dar alandan geçi?i stridora yol açar. Geceleri semptomlar ?iddetlenir. Çocuklar öksürük, takipne ve tipik inspiratuvar stridor ile uyanyrlar. Stridorla birlikte interkostal retraksiyon da vardyr. Tany klinik tablo ile konur. Ayyrycy tanyda yabancy cisim aspirasyonu, allerjik reaksiyonlar ve Haemophilus influenza'ya ba?ly epiglottit dü?ünülmelidir. Tedavide hiçbir uygulama tam etkili de?ildir. Buhar inhalasyonu yararly olabilir. Hipoksemisi olan çocuklarda O2 deste?i verilir. Nebulizatör ile rasemik epinefrin solutulmasy klinik rahatlama sa?layabilir. Kortikosteroid kullanymy tarty?malydyr.